រពាក់ជាវល្លិស្ថិតក្នុងអំបូរផ្តៅទាំងស្លឹកទាំងដើមនិងផ្លែមានរូបរាងដូចផ្តៅគ្រាន់តែវាតូចជាងផ្តៅដើមវាមានបន្លាមានទំហ៊ំប៉ុនធូបពេលគេបកសំបកចេញមានស្លឹកទ្រវែងដូចស្លឹកប្ញស្សី វាដុះជាធម្មជាតិនៅតាមដីទួលឬដំបូក។ផ្លែវាទំហ៊ំប៉ុនកូនដៃក្មេងពេលនៅខ្ចីពណ៌បៃតងពេលវាទុំពណ៌លឿងរស់ជាតិចត់លាយផ្អែម។រីឯដើមវាគេប្រើសំរាប់ក្រងជាកន្រ្តកនិងឧបករណ៍ផ្សេងៗសំរាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងផ្ទះ។ ក្នុងសង្គមខ្មែរគេយកដើម រពាក់ប្រើជាប្រយោជន៍បានយ៉ាងច្រើនដូចជាធ្វើ ខ្នួច ឬ ចំណងឬជាពិសេសប្រើក្នុងការងារហត្ថកម្មត្បាញ វេញ ឬក្រងតាមចំណេះរៀងៗខ្លួនឱ្យកើតបានជាវត្ថុប្រើប្រាស់ផ្សេងៗមានជាអាទិជាល ត្រក បង្គី ឈ្នាង វត្ថុតាំងលម្អផ្ទះនិងប្រើជាផ្នែកខ្លះនៃគ្រឿងសង្ហារិមជាដើម។

ដោយឡែកបើមើលតាមតម្រាក្បួនថ្នាំបុរាណគេតែង យកឫសរពាក់ផ្សំនឹងឫសរុក្ខជាតិផ្សេងៗទៀតមានគុណប្រយោជន៍ព្យាបាលជំងឺប្រគ្រីវ មិនតែប៉ុណ្ណោះនៅក្នុងឯកសារស្តីពីរុក្ខជាតិឱសថកម្ពុជាឱ្យដឹងថារពាក់ក៏មានគុណប្រយោជន៍ព្យាបាលរោគស្រ្តីក្រោយឆ្លងទន្លេជួយឱ្យបាយឆ្ងាញ់ព្យាបាលលើសឈាមគ្រុនចាញ់និងជំងឺថ្លើមដែរ។ ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក៏ដោយបើមើលចំពោះសារៈប្រយោជន៍រពាក់ក្នុងការប្រើប្រាស់ទូទៅនិងការងារហត្ថកម្មផ្សេងៗគេឃើញមានច្រើនបែបណាស់ពោលគឺអាស្រ័យដោយចំណេះច្នៃប្រើប្រាស់។

• រូបរាងរបស់ផ្លែគឺ៖

• ដើម: មានទំហំតូចជាងផ្តៅបណ្តោយជាមធ្យមប្រហែល២ ទៅ ៤ ម៉ែត្រហើយមានបន្លាល្អិតៗដើមនេះត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជាចម្បងក្នុងការងារសិប្បកម្ម។

• ផ្លែ: ផ្លែមានសណ្ឋានដូចផ្លែផ្តៅដែលតែតូចជាង។

• ផ្លែខ្ចី: មានសម្បកពណ៌បៃតងនិងមានរសជាតិចត់ខ្លាំង។

• ផ្លែទុំ (កើតមាននៅដើមរដូវក្តៅគឺខែមីនា ឬមេសា): សម្បកប្រែជាពណ៌លឿងស្រាលសាច់ខាងក្នុងពណ៌ត្នោតឬខ្មៅហើយមានរសជាតិផ្អែមលាយចត់តិចៗ។

១. អត្ថប្រយោជន៍ចំពោះសុខភាព

នៅក្នុងតម្រាក្បួនថ្នាំបុរាណដើមនិងឫសរពាក់ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ផ្សំជាមួយឫសរុក្ខជាតិដទៃទៀតដើម្បីព្យាបាលជំងឺមួយចំនួន៖

• ព្យាបាលជំងឺប្រគ្រីវ (ជំងឺសន្លាក់)

• ជំនួយក្រោយឆ្លងទន្លេ (សម្រាលកូន)

• ជួយឱ្យបាយឆ្ងាញ់ (បង្កើនចំណង់អាហារ)

• ព្យាបាលលើសឈាម

• ព្យាបាលគ្រុនចាញ់

• ព្យាបាលជំងឺថ្លើម

ក. ការបរិភោគ

• ផ្លែទុំ (ជាអាហារសម្រន់): អ្នកស្រុកតំបន់ខ្លះតែងបេះផ្លែរពាក់ទុំយកទៅបរិភោគផ្ទាល់ដោយបកសំបកចេញ ហើយពេលខ្លះក្រឡុកជាមួយអំបិលម្ទេសដើម្បីបន្ថយជាតិចត់និងបង្កើនរសជាតិផ្អែម។

ខ. ការងារហត្ថកម្ម (ប្រើដើម)

ដើមរពាក់ត្រូវបានប្រជាជនខ្មែរប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការងារសិប្បកម្មនិងផលិតសម្ភារៈប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃស្រដៀងនឹងផ្ដៅដែលតែមានទំហំតូចជាងនិងដើមស្រួយ

• គេយកដើមរពាក់មកត្បាញ វេញ ឬក្រងធ្វើជាវត្ថុប្រើប្រាស់ផ្សេងៗ។

• សម្ភារៈប្រើប្រាស់:

• ធ្វើជាល (បាវ)

• ធ្វើស្រុក (សម្ភារៈដាក់របស់)

• ធ្វើបង្គីផ្លែរពាក់

• ធ្វើឈ្នាង

• វត្ថុតាំងលម្អផ្ទះ

• ប្រើជាផ្នែកខ្លះនៃគ្រឿងសង្ហារិម (គ្រឿងសង្ហារិមផ្តៅ)

និយាយជារួមមក ផ្លែរពាក់ជារុក្ខជាតិមានប្រយោជន៍ ច្រើនក្នុងសង្គមខ្មែរជាពិសេសនៅក្នុងការងារហត្ថកម្ម ត្បាញ ឬក្រងជាវត្ថុប្រើប្រាស់ផ្សេងៗនិងលក់ដូរទៅក្នុងទីផ្សារជិតឆ្ងាយនានា ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្នការថយចុះព្រៃរពាក់ជាមូលហេតុធំនៃការឈានទៅបាត់បង់ការផ្ទេរចំណេះដឹងហត្ថកម្មបែបប្រពៃណីនៅក្នុងគ្រួសារនិងសហគមន៍ស្របនឹងកំណើននៃវត្ថុប្រើប្រាស់ជំនួសដែលផលិតពីជ័រនិងលោហៈ។

អត្ថបទ៖ ជួន សុធា