តន្រ្តីមហោរី គឺជាទម្រង់តូរ្យតន្រ្តីខ្មែរដ៏សំខាន់មួយដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាតន្រ្តីកម្សាន្តលក្ខណៈអភិជន និងប្រពៃណីរបស់ខ្មែរ វង់ភ្លេងនេះមានលក្ខណៈពិសេសត្រង់សំឡេងដែលលេងសុទ្ធតែជាសំឡេងស្រាលស្រទន់ពីរោះល្វើយដែលខុសពីវង់ភ្លេងពិណពាទ្យដែលប្រើសំឡេងធ្ងន់និងឱឡារិកសម្រាប់ពិធីសាសនាឬកំដរល្ខោនបុរាណ។ តន្រ្តីមហោរីត្រូវបានគេជឿថាមានប្រភពតាំងពីសម័យបុរាណមុនឬក្នុងសម័យអង្គរហើយបានវិវត្តន៍បន្តបន្ទាប់មក។

• ដើមឡើយវង់ភ្លេងមហោរីមានវត្តមាននៅតាមព្រះរាជវាំងនិងក្នុងចំណោមវណ្ណៈអភិជនដើម្បីប្រគំកំដរពិធីជប់លៀងពិធីជួបជុំមង្គលនិងជាតន្រ្តីល្ខោនមហោរី។ វាត្រូវបានប្រើប្រាស់សម្រាប់ការកម្សាន្តសុទ្ធសាធដែលធ្វើឱ្យអារម្មណ៍ស្រស់ស្រាយបន្ថយភាពតានតឹងនិងរៀបរាប់ពីសម្រស់ធម្មជាតិឬរឿងស្នេហា។

• យោងតាមការសង្កេតរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវមួយចំនួន វង់ភ្លេងមហោរីទំនងជាកើតចេញពីការរួមបញ្ចូលគ្នានៃឧបករណ៍មួយចំនួនពីវង់ភ្លេងការ (ភ្លេងអារក្ស) និង វង់ភ្លេងពិណពាទ្យដើម្បីបង្កើតបានជាសូរស្រាក់ថ្មីមួយដែលមានលក្ខណៈទន់ភ្លន់ជាង។

លក្ខណៈពិសេសរបស់វង់ភ្លេងមហោរីគឺការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍លាយគ្នារវាងគ្រឿងដេញគ្រឿងកូតគ្រឿងវាយ និងគ្រឿងផ្លុំ។

ក. មហោរីគ្រឿងខ្សែ (ប្រើខ្សែជាមូលដ្ឋាន)

ឧបករណ៍សំខាន់ៗដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់រួមមាន៖

• គ្រឿងដេញ/កូត

• ទ្រឆេ, ទ្រសោតូច, ទ្រសោធំ, ទ្រអ៊ូ: ជាឧបករណ៍គ្រឿងកូតដែលផ្តល់សំឡេងមូលដ្ឋាននិងសំនៀងឯក។

• ខ្លុយ: ឧបករណ៍ផ្លុំដែលបន្ថែមសម្លេងល្វើយនិងបំពេញបទភ្លេង។

• ឃឹម: ជាឧបករណ៍មានខ្សែដែលប្រើឈើគោះវាយ (សម្រាប់មហោរីច្នៃ)។

• ក្រពើ: ឧបករណ៍មានខ្សែដែលប្រើដៃដេញ (កម្រប្រើក្នុងវង់ភ្លេងព្រះរាជទ្រព្យបុរាណ)។

• រនាតឯកនិងរនាតធុងៈ ជាឧបករណ៍ស្គររនាតដែលផ្តល់ចង្វាក់និងបន្ទរភ្លេង។

• ថូន និង រមនា: ជាស្គរគូដែលផ្តល់ចង្វាក់មូលដ្ឋានដ៏ទន់ភ្លន់។

• ឈិង: ឈ្នៀងតូចសម្រាប់រក្សាលំនឹងចង្វាក់ (Timekeeper) នៃបទភ្លេង។

ខ. វង់ភ្លេងមហោរីច្នៃ

នៅសម័យក្រោយៗមកមានការច្នៃប្រឌិតដោយបញ្ចូលឧបករណ៍ថ្មីៗដូចជាឃឹមឬសូម្បីតែឧបករណ៍លោកខាងលិចមួយចំនួនដូចជា វីយូឡុង ឬ ហ្គីតាជាដើមដើម្បីបង្កើននូវសូរស្រាក់និងបំពេញតម្រូវការនៃការកម្សាន្តសម័យថ្មី។

-លក្ខណៈសំឡេង:

តន្រ្តីមហោរីមានចរិតលក្ខណៈពិសេសគឺការបង្ហាញនូវ ភាពទន់ភ្លន់ស្រាលពិរោះរណ្តំនិងមានលក្ខណៈជាលំអានទឹក បទចម្រៀងនិងទំនុកច្រៀងភាគច្រើនរៀបរាប់ពី៖

• ភាពស្រស់ស្អាតនៃធម្មជាតិ: ដូចជា ផ្កាឈើ ព្រះចន្ទ សម្រស់ភ្នំនិងសត្វនានា។

• មនោសញ្ចេតនានៃស្នេហា: ការសារភាពស្នេហ៍ការនឹករលឹកឬការបែកបាក់។

• ជីវិតរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ: ការងារក្នុងស្រែចម្ការឬសកម្មភាពសង្គមផ្សេងៗ។

*តួនាទីសំខាន់:

• កំដរល្ខោនមហោរី: វង់តន្រ្តីមហោរីគឺជាឆ្អឹងខ្នងនៃ ល្ខោនមហោរីដែលជាទម្រង់ល្ខោនច្រៀងរាំបង្ហាញសាច់រឿង។

• កំដរពិធីមង្គលការនិងជួបជុំ: ប្រើប្រាស់ជាតន្រ្តីកម្សាន្តក្នុងពិធីបុណ្យប្រពៃណីផ្សេងៗ។

• កំដររបាំប្រជាប្រិយ: ប្រើសម្រាប់កំដររបាំប្រពៃណីមួយចំនួនដូចជា របាំក្រាប់និងរបាំច្រូតស្រូវ។

សរុបមក តន្រ្តីមហោរីមិនត្រឹមតែជាទម្រង់តូរ្យតន្រ្តីមួយប៉ុណ្ណោះទេប៉ុន្តែវាគឺជាសិល្បៈដែលតំណាងឱ្យភាពរស់រវើកនិងសោភណភាពនៃវប្បធម៌ខ្មែរសំនៀងទន់ភ្លន់ល្វើយល្វន់របស់វាបានចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរហើយបន្តផ្តល់នូវការកម្សាន្តនិងការភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងរវាងមនុស្សនិងវប្បធម៌រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។

អត្ថបទ៖ ជួន សុធា